Đầu tháng 6/2014, tôi may mắn được đến thăm bà lếc-ma Soác tơ (Irma Schwarts), con gái của ông En-xtơ Phrây (Emst Frey), một chiến sĩ "Việt Nam mới", Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam, người được biết đến với cái tên Nguyễn Dân do chính Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt cho.
| Cùng thời điểm này, cuốn hồi ký "Việt Nam, tình yêu của tôi" của En-xtrơ Phrây chính thức ra mắt bạn đọc Việt với bản dịch do Nhà xuất bản Tri Thức ấn hành. Trên bìa sách một đầu đề phụ có sức thu hút bạn đọc, nhất là các bạn đọc trẻ: "Một người Do Thái thành Viên phục vụ Hồ Chí Minh". Bà lếc-ma tiếp tôi tại gia đình , một căn hộ chung cư nhiều sách nhưng gọn gàng, ngăn nắp và trưng bày nhiều hình ảnh, quà lưu niệm từ Việt Nam. Bà rất vui và bất ngờ khi biết tin cuốn hồi ký của cha mình đã được dịch và xuất bản ở Việt Nam. Bà nói: "Thực sự đó là món quà có ý nghĩa mà các bạn Việt Nam dành cho người cha kính yêu của tôi vào dịp kỷ niệm 99 năm ngày sinh của ông (10/6/1915-10/6/2014). Hy vọng cuốn sách sẽ giúp bạn đọc Việt hiểu thêm tình cảm của ông đối với đất nước Việt Nam xa xôi mà suốt đời ông coi là quê hương thứ hai của mình". Đại tướng Võ Nguyên Giáp và phu nhân tiếp hai chị em bà lếc-ma (Ảnh do nhân vật cung cấp) Bà xúc động nói về tên cuốn sách: "Cha tôi yêu Việt Nam lắm. Không phải ngẫu nhiên mà cha tôi đặt tên cho cuốn hồi ký của mình là "Việt Nam, tình yêu của tôi". Ông bắt đầu viết hồi ký từ năm 1968, luôn nung nấu ý định xuất bản cuốn sách và chắc chắn, ông đã suy nghĩ rất nhiều về tên gọi cho cuốn sách này". Ý định xuất bản cuốn sách đã theo đuổi suốt những năm cuối đời của ông. Cho đến trước khi mất, ông vẫn dặn hai con gái mình, cố gắng bằng cách nào đó xuất bản được cuốn hồi ký. Và ý định cháy bỏng đó được thực hiện sau khi ông qua đời 7 năm, năm 2001, vừa tròn nửa thế kỷ sau khi ông trở về từ Việt Nam (1951-2001). Bà lếch-ma cho biết, một trong những lý do thôi thúc hai chị em bà phải thực hiện bằng được ước vọng của cha chính là những ấn tượng sâu sắc về những kỷ niệm Việt Nam mà ông kể lại lúc sinh thời và nhất là những cảm xúc tuyệt vời khi hai chị em bà được mời sang thăm Việt Nam, quê hương thứ hai của cha mình, vào năm 1996, hai năm sau khi ông qua đời. Trong chuyến thăm đó, bà may mắn được gặp những người bạn chiến đấu của cha mình, đặc biệt là nguyên Thủ tướng Phạm Văn Đồng và Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Trong cuốn album gia đình bà còn lưu giữ nhiều tấm ảnh với lời chú thích tỉ mỉ, cặn kẽ về các cuộc gặp gỡ trong chuyến thăm này. Nguyên Thủ tướng Phạm Văn Đồng tiếp bà lếc-ma Bà kể: "Tôi rất ấn tượng và xúc động khi chúng tôi đến thăm Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại nhà riêng. Khi nhìn thấy hai chị em chúng tôi, ông đã khóc. Tôi biết là ông rất nhớ cha tôi và dành cho cha tôi những tình cảm rất sâu đậm. Chúng tôi đã đọc một bức thư cha tôi viết cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp, trong đó ông viết: “Đất nước Việt Nam, dẫu có những khó khăn về ngôn ngữ, đó là quê hương mà năm 1950 tôi phải để lại. Đó cũng là đất nước duy nhất mà vì nó tôi sẵn sàng hy sinh cả máu của mình". Nên đọc Nhà có hai vị tướng (2)  Nhà có hai vị tướng (1) Vì sao “Người Do Thái thành Viên” En-xtơ Phrây lại đến với đất nước Việt Nam xa lạ, tham gia Việt Minh, trở thành người đồng chí của Hồ Chí Minh, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp...rồi chiến đấu, hy sinh cho nền độc lập của Việt Nam-đó là cả một câu chuyện dài đã được ông kể lại, lý giải phần nào trong cuốn hồi ký “Việt Nam, tình yêu của tôi”. Bà lếc-ma nói: Cha tôi về lại Áo năm 1951, hai năm sau tôi mới ra đời, còn Xin-vi-a (Silvia) em gái tôi sinh sau tôi tới 10 năm. Chúng tôi chỉ được nghe kể về Việt Nam, về cuộc sống của cha trong những năm kháng chiến gian khổ ở Việt Nam khi chúng tôi lớn lên, nhưng chúng tôi cảm nhận rất rõ tình cảm của cha đối với Việt Nam. Gần 40 năm sau khi rời Việt Nam, cha tôi vẫn nhớ và có thể nói chuyện bằng tiếng Việt. Nhờ một bài viết về cha tôi đăng trên báo Việt Nam, các cán bộ Đại sứ quán Việt Nam đã tìm được và đến thăm cha tôi. Ông được mời tham dự các hoạt động hữu nghị của Đại sứ quán Việt Nam tại Áo. Khi ông ốm đau phải nằm viện, Đại sứ và các cán bộ Đại sứ quán đã đến thăm hỏi ân cần, chu đáo, khiến chúng tôi rất cảm động. Năm 1994, ông qua đời ở tuổi 79. Hai năm sau khi ông mất, chúng tôi được mời sang thăm Việt Nam, một đất nước mà suốt cuộc đời ông nặng lòng yêu thương. Từ chuyến thăm Việt Nam đến nay đã ngót 20 năm nhưng cảm xúc và những kỷ niệm của bà lếc-ma về Việt Nam, về tình cảm mà những người bạn chiến đấu của cha dành cho hai chị em vẫn sâu đậm, không phai mờ. Bà kể: “Chúng tôi được tìm lại nơi cha tôi đã có cuộc gặp với “đồng chí Phong” chính là Tổng Bí thư Trường Chinh để bàn bạc công việc hoạt động bí mật. Chúng tôi được nguyên Thủ tướng Phạm Văn Đồng tiếp và trò chuyện rất thân tình, ấm áp tình cảm. Đặc biệt, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và phu nhân đã dành cho chị em tôi một món quà rất ý nghĩa, đó là bộ áo dài Việt Nam. Năm ngoái, khi Đại tướng qua đời, bà lếc-ma đã đến viếng và ghi vào sổ tang tại Đại sứ quán Việt Nam tại Áo những dòng cảm xúc tiếc thương và kính yêu nhà lãnh đạo kiệt xuất của cách mạng Việt Nam, người đồng đội thân thiết của cha mình. Tôi hỏi bà lếc-ma: “Bao giờ chị lại đến thăm Việt Nam, quê hương thứ hai của cha mình?”. “Tôi rất muốn còn có cơ hội để thăm Việt Nam nhiều lần nữa. Tôi vẫn ước ao có dịp thăm lại những người bạn chiến đấu của cha tôi. Sang năm 2015, chúng tôi sẽ kỷ niệm 100 năm ngày sinh của cha mình. Tôi mong ước làm một cuốn phim lưu giữ những tình cảm đẹp của cha tôi với Việt Nam để truyền lại cho con cháu.”- bà lếc-ma tâm sự. Lược theo Sự kiện và Nhân chứng |
